Controle-instanties De sociale inspectie op bezoek

Wie zijn de inspectiediensten?

Hoe verrassend het ook mag zijn, er bestaat in België niet zoiets als dé arbeidsinspectie. In werkelijkheid bestaat er een hele reeks diensten waarvan de opdrachten enigszins op elkaar lijken, maar die diensten werden nooit één gemaakt. De individuele leden van die diensten worden dan ‘sociale inspecteurs’ genoemd. ‘Sociale inspecteurs’ is een verzamelnaam van verschillende inspectiediensten met elk hun eigen bevoegdheid.

De sociale inspecteurs zijn in hoofdzaak belast met het opsporen van inbreuken op sociaalrechtelijke bepalingen die strafrechtelijk of administratiefrechtelijk zijn beteugeld. De belangrijkste drie inspectiediensten zijn de Inspectie Toezicht op de Sociale Wetten, de RSZ  Inspectie en de Inspectie Toezicht op het Welzijn op het Werk.

De Inspectie Toezicht op de Sociale Wetten is o.a. belast met het toezicht op de arbeidsreglementering, namelijk:

  • arbeidsduur: de minimale prestaties per werkperiode, de maximale prestaties per dag en per week, de betaling van het overloon, de naleving van de uurroosters;
  • de pauzes: de minimale pauze tijdens de prestaties, tussen twee prestaties en de rust op weekbasis;
  • zondagsrust en zondagsarbeid;
  • verbod op kinderarbeid en de wettelijke afwijkingen;
  • nachtarbeid en de maximale duur van de nachtprestaties;
  • moederschapsbescherming: verbod van tewerkstelling en toekenning pre- en postnatale rust;
  • feestdagen: verbod van tewerkstelling op feestdagen en de wettelijke afwijkingen, betalingen van het loon voor feestdagen;
  • loonbescherming: loonbeslag en loonoverdracht, verboden inhoudingen op het loon;
  • de regeling van tijdelijke arbeid, terbeschikkingstelling van personeel en uitzendarbeid;
  • het educatieve verlof en de loopbaanonderbreking;
  • de strijd tegen racisme en discriminatie;
  • gelijke behandeling van mannen en vrouwen;
  • het bijhouden van de loondocumenten;
  • de onmiddellijke aangifte van de tewerkstelling;
  • de vergunningsplicht;

De RSZ  Inspectie waakt in het algemeen over de naleving van de wetgeving op het gebied van de sociale zekerheid, zoals de inhoudingen en de doorstortingen van de bijdrage. Tevens heeft haar toezicht betrekking op:

  • de ziekte- en invaliditeitsverzekering;
  • de arbeidsongevallenverzekering;
  • de CO2-bijdrage voor bedrijfswagens;
  • de onkostenvergoedingen;
  • de berekening van de lonen;
  • de toekenning en de berekening van het vakantiegeld;
  • de tewerkstelling van vreemde werknemers;
  • de aansluiting van de werkgever bij een kinderbijslagfonds;

De Inspectie Toezicht op het Welzijn op het Werk focust zich op het toezicht op de welzijnsreglementering. Die bestaat uit het controleren en vaststellen van zowel inbreuken inzake arbeidsveiligheid op het werk (o.a. inzake het onderzoek naar arbeidsongevallen) als inbreuken inzake welzijn op het werk (bv. arbeidshygiëne), alsmede het informeren en adviseren van de ondernemingen daaromtrent.

Andere inspectiediensten zijn:  de controledienst van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening die zich bezighoudt met fraude door uitkeringsgerechtigde werklozen

Daarnaast zijn er ook de controlediensten van de socialezekerheidsinstellingen (o.a. de Rijksdienst voor Jaarlijkse Vakantie, het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering, de Rijksdienst voor Kinderbijslag voor Werknemers, het Fonds voor Arbeidsongevallen, het Fonds voor Beroepsziekten en het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekering der Zelfstandigen).

Uit het feit dat er geen tot één gemaakte inspectiedienst bestaat, mag niet worden afgeleid dat er geen samenwerking bestaat tussen de verschillende diensten. Dat heeft tot gevolg dat er door de verschillende diensten tegenwoordig vaak gezamenlijke acties worden ondernomen die veelal gericht zijn op een welbepaalde sector of een welbepaalde streek. Aan die acties wordt vaak ook deelgenomen door fiscale administraties.

Voorbeelden van zijn samenwerking zijn ook de jaarlijkse “sociale flitscontroles”. Deze controles kaderen in het actieplan tegen sociale fraude, opgesteld door de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD). Ook de inspectiediensten van de RVA nemen deel aan die actie. Voor 2020 zijn dat:

  •   schoonmaaksector: januari 2020
  •   elektronische en bouwsector: maart 2020
  •   taxi- en vervoersector: mei 2020
  •   land- en tuinbouwsector: juli 2020
  •   carwashsector: september 2020
  •   vleessector: november 2020

Bovendien werd in 2016 een duidelijk initiatief genomen om in de toekomst tot één inspectiedienst te komen. In navolging van dit initiatief werden de inspectiedienst van de RSZ en de Sociale Inspectie van de FOD Sociale Zekerheid sinds 1 juli 2017 samengevoegd tot één gezamenlijke inspectiedienst die bij de RSZ werd ondergebracht. De nieuwe inspectiedienst zal de krachten van de RSZ en FOD Sociale Zekerheid bundelen zodat de strijd tegen sociale fraude verder kan worden opgevoerd. Enkele opdrachten van de Sociale Inspectie werden hierbij overgeheveld naar andere gespecialiseerde diensten zoals het Toezicht op de Sociale Wetten van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg.