Recht op een uitwinningsvergoeding voor handelsvertegenwoordigers

Wie kan als handelsvertegenwoordiger worden beschouwd?

Een handelsvertegenwoordiger is een werknemer die zich ertoe verbindt om cliënteel op te sporen en te bezoeken met het oog op de onderhandeling of het sluiten van zaken, verzekeringen uitgezonderd, en dit voor rekening en in naam van één of meer opdrachtgevers. Een vermelding van de benaming ‘handelsvertegenwoordiger’ in de arbeidsovereenkomst is niet bepalend. Uiteindelijk telt enkel en alleen de manier waarop de overeenkomst in werkelijkheid werd uitgevoerd.

In het bijzonder dienen drie constitutieve bestanddelen aanwezig te zijn opdat een werknemer als handelsvertegenwoordiger kan worden beschouwd:

  • opsporen en bezoeken van cliënteel;
  • met het oog op het onderhandelen over of het afsluiten van zaken;
  • op bestendige wijze.

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen een werknemer die wordt aangeworven met het oog op een commerciële opdracht enerzijds, en een handelsvertegenwoordiger anderzijds. Het onderscheid zit erin dat de activiteit van handelsvertegenwoordiging veronderstelt dat men cliënteel opspoort en (op verplaatsing) bezoekt met het oog op het onderhandelen over of het sluiten van zaken. Is bijvoorbeeld geen handelsvertegenwoordiger aangezien het element bezoeken ontbreekt: de commercieel medewerker op afstand die zijn activiteit uitoefent vanop kantoor en waarvan de contacten met het cliënteel telefonisch of schriftelijk plaatsvinden.

Of een werknemer al dan niet als handelsvertegenwoordiger wordt beschouwd, is voornamelijk van belang bij het einde van zijn arbeidsovereenkomst. In dat geval heeft een handelsvertegenwoordiger niet alleen recht op een eventuele opzeggingsvergoeding, maar ook op een uitwinningsvergoeding.

Wat is de uitwinningsvergoeding?

Een uitwinningsvergoeding is een vergoeding die door de werkgever aan de handelsvertegenwoordiger wordt uitbetaald bij het beëindigen van de arbeidsovereenkomst, en dit ter compensatie van de financiële schade die de handelsvertegenwoordiger lijdt door het verlies van de door hem aangebrachte klanten.

Voorwaarden om aanspraak te maken op een uitwinningsvergoeding

Een handelsvertegenwoordiger kan slechts aanspraak maken op een uitwinningsvergoeding indien op de dag van de beëindiging van de arbeidsovereenkomst al de volgende voorwaarden zijn vervuld:

Uitoefening handelsvertegenwoordiging op bestendige wijze en als hoofdactiviteit

De werknemer moet bewijzen dat de uitoefening van de arbeidsovereenkomst in concreto de handelsvertegenwoordiging als voornaamste voorwerp heeft en dat hij deze activiteit op bestendige wijze uitoefende. De vaststelling van de hoofdactiviteit is een feitenkwestie en moet gebeuren aan de hand van de concrete tijd die wordt besteed aan elk van de activiteiten. Om daartoe te komen, wordt er gekeken naar de beschrijving van de functie van de werknemer, het aantal rapporten van eventuele activiteiten en de inhoud ervan, of naar de lijst van verplaatsingen …

Anciënniteit van minstens één jaar in hoedanigheid van handelsvertegenwoordiger

De werknemer moet bewijzen dat hij op het einde van zijn arbeidsovereenkomst minstens één jaar als handelsvertegenwoordiger heeft gewerkt en dat hij op het ogenblik van het ontslag nog als handelsvertegenwoordiger werkte. Er moet dus ook rekening worden gehouden met de gepresteerde opzeggingstermijn. Een periode van stage komt niet in aanmerking voor de berekening van de anciënniteit, periodes van schorsing van de arbeidsovereenkomst (door o.a. jaarlijkse vakantie, arbeidsongeschiktheid, ...) daarentegen wel.

Aanbreng van cliënteel

Opdat een handelsvertegenwoordiger aanspraak kan maken op een uitwinningsvergoeding, dient hij aan te tonen dat hij tijdens de uitvoering van zijn arbeidsovereenkomst cliënteel heeft aangebracht.

Een cliënteel is een geheel van klanten dat zich geregeld tot de onderneming wendt. In geval van een aanbreng van een onbeduidend aantal klanten kan men bezwaarlijk van een cliënteel spreken. Er is wel slechts sprake van cliënteel wanneer er een mogelijkheid bestaat om toekomstige bestellingen te bekomen.

Men neemt vrij algemeen aan dat het begrip aanbreng van cliënteel een effectieve vermeerdering van het aantal klanten van de onderneming vereist en dat het instandhouden van bestaand cliënteel niet voldoende is.

De bewijslast van de aanbreng van cliënteel rust op de handelsvertegenwoordiger, tenzij er in de arbeidsovereenkomst een concurrentiebeding werd ingelast. In dit laatste geval wordt er immers vermoed dat er een cliënteel werd aangebracht en moet de werkgever bewijzen dat er geen cliënteel werd aangebracht. Het vermoeden van de aanbreng van cliënteel wordt echter niet weerlegd door het bewijs dat de betrokken klanten reeds voor de indiensttreding van de vertegenwoordiger bestellingen hadden geplaatst, indien het tijdsverloop tussen de laatste bestelling en de door de vertegenwoordiger verwezenlijkte verkoop van aard is te laten vermoeden dat de klant voor de werkgever was verloren gegaan.

Nadeel

De uitwinningsvergoeding vergoedt de schade die de werknemer lijdt doordat hij een bepaald cliënteel verliest. Bijgevolg is het vanzelfsprekend dat geen uitwinningsvergoeding verschuldigd is wanneer de werknemer geen nadeel lijdt indien hij geen cliënteel verliest. Het is aan de werkgever om aan te tonen dat uit de beëindiging van de arbeidsovereenkomst (op het vlak van cliënteel) geen enkel nadeel volgt voor de handelsvertegenwoordiger.

Deze afwezigheid van nadeel is moeilijk te bewijzen. De rechtspraak aanvaardt een gebrek aan nadeel in de volgende gevallen: wanneer de werknemer na het ontslag het ‘oude’ cliënteel is blijven bezoeken en heeft aangebracht aan zijn nieuwe werkgever, wanneer de onderneming waarvoor de handelsvertegenwoordiger werkte failliet verklaard wordt … Men kan daarentegen niet zomaar besluiten tot een gebrek aan nadeel wanneer de werknemer ontslagen wordt bij het bereiken van de pensioenleeftijd en er niet bewezen is dat de werknemer na de pensioenleeftijd niet meer actief wou blijven. Hetzelfde principe geldt voor brugpensioen: ook hier kan er sprake zijn van een nadeel, tenzij de werkgever bewijst dat de werknemer geen enkele intentie heeft om ooit enige commerciële activiteiten voort te zetten. Of er al dan niet enig nadeel volgt uit de beëindiging van de arbeidsovereenkomst, wordt, net als de overige voorwaarden, soeverein door de rechtbanken ingevuld.

In welke gevallen is een uitwinningsvergoeding verschuldigd?

De uitwinningsvergoeding is enkel verschuldigd wanneer de werkgever de arbeidsovereenkomst beëindigt zonder dringende reden of indien de werknemer de arbeidsovereenkomst beëindigt terwijl hij een dringende reden inroept in hoofde van de werkgever. Er kan dus geen uitwinningsvergoeding verschuldigd zijn:

  • wanneer de werkgever overgaat tot een ontslag van de werknemer om dringende reden;
  • wanneer de werknemer de arbeidsovereenkomst beëindigt met toekenning van een opzeggingstermijn of een opzeggingsvergoeding;
  • wanneer de arbeidsovereenkomst voor bepaalde duur verstrijkt;
  • wanneer de arbeidsovereenkomst beëindigd wordt in onderling akkoord.

Hoeveel bedraagt de uitwinningsvergoeding?

Het bedrag van de uitwinningsvergoeding is gelijk aan drie maanden loon voor de handelsvertegenwoordiger die bij dezelfde werkgever was tewerkgesteld gedurende een periode van (minstens) één tot vijf jaar. De vergoeding wordt met het loon van één maand verhoogd bij het ingaan van elke bijkomende vijfjaarlijkse dienstperiode bij dezelfde werkgever. Bij de bepaling van het loon wordt er niet enkel rekening gehouden met het lopende loon, maar ook met alle voordelen verworven krachtens de arbeidsovereenkomst.

Wanneer de handelsvertegenwoordiger de overeenkomst beëindigt wegens een aan de werkgever te wijten dringende reden en het gewone bedrag van de uitwinningsvergoeding het werkelijk geleden nadeel niet volledig vergoedt, dan kan de handelsvertegenwoordiger, mits hij de omvang van het beweerde nadeel bewijst, boven die uitwinningsvergoeding schadeloosstelling verkrijgen ten belope van het verschil tussen het bedrag van het werkelijk geleden nadeel en het bedrag van die vergoeding.

Ben je aangemeld, dan kan je per artikel één woord, zin, of paragraaf markeren en persoonlijke notities toevoegen.
We hebben uw bericht ontvangen