Taalgebruik

Het is van vitaal belang in een Belgisch contract zorgvuldig na te gaan in welke taal het arbeidscontract moet worden opgesteld. Men mag zich hierbij niet laten leiden door het feit dat het bedrijf vanwege bepaalde policies wereldwijd bijvoorbeeld het Engels wil doordrukken. Bij een verkeerde taal zijn de gevolgen immers draconisch.

Het taalgebruik bij de sociale relaties in ons land wordt verplicht beheerst door drie teksten: de Bestuurstaalwet van 18 juli 1966, het Nederlandse Taaldecreet van 19 juli 1973 en het Franse Taaldecreet van 30 juni 1982. Het Nederlandse Taaldecreet en het Franse Taaldecreet gelden in de respectieve taalgebieden, uitgezonderd in de faciliteitengemeenten. In de faciliteitengemeenten en in het tweetalige gebied van Brussel-Hoofdstad telt enkel de Bestuurstaalwet.

Welke taal voor welke werknemer?

Het criterium om uit te maken welke wettekst van toepassing is, is de exploitatiezetel van het bedrijf. De taal van het gebied waarin de exploitatiezetel gelegen is, is met andere woorden doorslaggevend.

De exploitatiezetel kan worden omschreven als: ‘iedere vestiging of ieder centrum van activiteit met enige standvastigheid waaraan personeel gehecht is, en waar de sociale contacten tussen de twee partijen in principe plaatshebben’. Het is doorgaans daar dat de opdrachten en instructies gegeven worden aan het personeel, daar waar de mededelingen gedaan worden aan de werknemers, en waar de werknemers zich tot hun werkgever richten.

De plaats waar de individuele arbeidsovereenkomst gesloten werd, waar de maatschappelijke zetel gevestigd is, of waar de werknemers tewerkgesteld worden, is zonder belang.

Partijen kunnen niet onderling overeenkomen of een werknemer al dan niet verbonden is aan een welbepaalde exploitatiezetel aangezien de taalregelingen van openbare orde zijn.

Een bijzonder probleem stelt zich wanneer de werkgever tijdens de duur van de tewerkstelling zijn exploitatiezetel overbrengt naar een ander taalgebied. Hoewel de arbeidsovereenkomst destijds bijvoorbeeld rechtsgeldig in het Nederlands werd opgesteld, is het zo perfect mogelijk dat de ontslagbrief in het Frans opgesteld dient te worden. De ligging van de exploitatiezetel is op elk ogenblik bepalend voor de taal en dus voor de geldigheid van het document!

Welke sociale betrekkingen?

Partijen kunnen niet onderling overeenkomen of een werknemer al dan niet verbonden is aan een welbepaalde exploitatiezetel aangezien de taalregelingen van openbare orde zijn.

Het is de werkgever die de taalwetgeving dient te respecteren, niet de werknemer. Er is nog enige betwisting over het feit of het Nederlandse Taaldecreet al dan niet op werknemers van toepassing is, maar de meerderheid van de rechtspraak meent van niet.

Voorbeeld
Onlangs verklaarde de arbeidsrechtbank van Antwerpen dat e-mails van een persoon die werkgever is of belast is met werkgeversgezag onder het toepassingsgebied van het Nederlandse Taaldecreet vallen. Daardoor werden deze e-mails absoluut nietig verklaard (zie punt 3.E.a, p. 122). E-mails van de werknemer aan de werkgever en e-mails tussen werknemers vallen volgens hetzelfde vonnis echter niet onder het toepassingsgebied van het Taaldecreet, waardoor de werkgever zich hierop wel kan beroepen.

Concreet gezien moeten alle akten en bescheiden die bij de wetten en reglementen zijn voorgeschreven en die bestemd zijn voor het personeel, opgesteld worden in de taal van het gebied waarin de exploitatiezetel van het bedrijf van de werkgever gelegen is.

Het Nederlandse Taaldecreet legt de Nederlandse taal op voor de sociale betrekkingen, individueel en collectief, schriftelijk of mondeling.

De taalgebieden

België is opgedeeld in vier taalgebieden: het Nederlandse, het Franse, het Duitse en Brussel-Hoofdstad.

Het Nederlandse taalgebied omvat:
De provincies Antwerpen, Limburg, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen en Vlaams-Brabant.

Het Franse taalgebied omvat:
De provincies Henegouwen, Luxemburg, Namen en Waals-Brabant en de provincie Luik, behalve de gemeenten die in het Duitse taalgebied vallen.

Het Duitse taalgebied omvat:
De gemeenten: Eupen, Eynatten, Hauset, Hergenrath, Kelmis, Kettenis, Lontzen, Neu-Moresnet, Raeren, Walhorn, Amel, Bullingen, Butgenbach, Crombach, Elsenborn, Heppenbach, Lommersweiler, Manderfeld, Meyerode, Recht, Reuland, Rocherath, Sankt-Vith, Schoenberg en Thommen.

Brussel-Hoofdstad omvat:
Anderlecht, Brussel, Elsene, Etterbeek, Evere, Ganshoren, Jette, Koekelberg, Oudergem, Schaarbeek, Sint-Agatha-Berchem, Sint-Gillis, Sint-Jans-Molenbeek, Sint-Joost-ten-Node, Sint-Lambrechts-Woluwe, Sint-Pieters-Woluwe, Ukkel, Vorst en Watermaal-Bosvoorde.

De toepasselijke taal

Nederlands taalgebiedNederlands
Frans taalgebiedFrans (bijkomend gebruik van een taal naar keuze is mogelijk)
Duits taalgebiedDuits
Brussel-HoofdstadNederlands of Frans volgens taal werknemer

Nederlands taalgebied Nederlands

Frans taalgebied

Frans (bijkomend gebruik van een

taal naar keuze is mogelijk)

Duits taalgebied Duits

Brussel-Hoofdstad

Nederlands of Frans volgens taal

werknemer

Alle gemeenten uit het Duitse taalgebied zijn faciliteitengemeenten en hebben een bijzonder statuut. Daarnaast hebben ook de volgende gemeenten een bijzonder taalstatuut:

In de zes randgemeenten rond Brussel (Drogenbos, Kraainem, Linkebeek, Sint-Genesius-Rode, Wemmel, Wezembeek-Oppem) moet in sociale betrekkingen Nederlands worden gebruikt.

De Taalgrensgemeenten

In de faciliteitengemeenten gelegen in het Waals Gewest, hierna opgesomd, moet het Frans worden gebruikt:

  • in het arrondissement Verviers, de gemeenten: Bellevaux-Ligneuville, Bevercé, Faymonville, Malmédy, Robertville en Weismes. Ook genoemd ‘gemeenten uit het Malmedyse’;
  • in het arrondissement Moeskroen, de gemeenten: Dottenijs, Herseaux, Houthem, Komen, Luingne, Moeskroen, Neerwaasten, Ploegsteert en Waasten;
  • in het arrondissement Zinnik, de gemeenten: Edingen, Lettelingen en Mark;
  • in het arrondissement Aat, de gemeente Vloeberg.

In de volgende faciliteitengemeenten, gelegen in het Vlaams Gewest, moet het Nederlands worden gebruikt:

  • in het arrondissement Ieper, de gemeente Mesen;
  • in het arrondissement Kortrijk, de gemeenten: Helkijn en Spiere;
  • in het arrondissement Oudenaarde, de gemeente Ronse;
  • in het arrondissement Halle-Vilvoorde, de gemeente Bever;
  • in het arrondissement Tongeren, de gemeenten: Herstappe, Moelingen, Remersdaal, ‘s-Gravenvoeren, Sint-Martens-Voeren, Sint-Pieters-Voeren en Teuven.

De sancties

Nederlandse Taaldecreet

Het niet naleven van de bepalingen uit het Vlaamse Decreet van 19 juli 1973 heeft de absolute nietigheid van handelingen en/of documenten tot gevolg.

Dit decreet werd recentelijk nog aangepast naar aanleiding van een arrest van het Europees Hof Van Justitie (C- 202/11, dd. 16 april 2013) waarbij werd geoordeeld dat deze strenge sanctie inging tegen het beginsel van vrij verkeer van werknemers. Vooral de verplichting om ook arbeidsovereenkomsten met een grensoverschrijdend karakter uitsluitend in het Nederlands op te stellen bleek problematisch te zijn (cf. infra).

Voorbeeld
Zo zal de werkgever zich bijvoorbeeld niet kunnen beroepen op het proefbeding of het concurrentiebeding of zal het ontslag om dringende redenen nietig zijn!

De nietigheid mag echter in geen geval nadeel berokkenen aan de werknemer. Men kan bijvoorbeeld de nietigheid niet inroepen om het overeengekomen loon dan niet te moeten betalen.

Voorbeeld
Indien na het einde van de arbeidsrelatie een dading in een foute taal wordt gesloten, heeft dit tot gevolg dat deze absoluut nietig is en dat de werkgever er zich niet op kan beroepen. Aangezien de werknemer geen nadeel van deze nietigheid mag ondervinden, kan hij zich wel beroepen op bepalingen die voordelig zijn voor hem.

Wanneer de rechter de nietigheid ambtshalve vaststelt, wordt automatisch de vervanging van de betrokken stukken bevolen. Slechts vanaf de dag van de vervanging van het stuk wordt de nietigheid opgeheven. De datum van het nieuwe stuk werkt dus niet terug.

Naast de nietigheid, bestaat er ook de theoretische mogelijkheid tot veroordeling tot gevangenisstraf en strafrechtelijke of administratieve boetes.

Frans Taaldecreet

Bij schending van bepalingen van het Franse Taaldecreet, geldt eveneens de absolute nietigheid. Ook hier kan een correcte versie de nietigheid slechts voor de toekomst opheffen.

Bestuurstaalwet

Een overtreding van de Bestuurstaalwet, die de taalregeling inhoudt voor Brussel-Hoofdstad, het Duitse taalgebied, de randgemeenten en de taalgrensgemeenten, heeft tot gevolg dat de ongeldige stukken niet tegenstelbaar zijn. Dit is met andere woorden een relatieve nietigheid. Voor dergelijke documenten bestaat de mogelijkheid tot verbetering wel. De vervanging van een stuk door een dat in de correcte taal werd opgesteld, werkt terug tot op de datum van het oorspronkelijke ongeldige stuk.

Het vrij verkeer van werknemers binnen de Europese unie en het Nederlandse Taaldecreet

Het Europees Hof van Justitie oordeelde in een arrest van 16 april 2013 (zaak C-202/11) dat het Nederlandse Taaldecreet strijdig is met het vrij verkeer van werknemers binnen de Europese Unie, waar dit decreet de verplichting oplegt om arbeidsovereenkomsten met een grensoverschrijdend karakter uitsluitend en op straffe van absolute nietigheid in het Nederlands op te stellen.

Het betrof een Nederlandse werknemer die in het Engels een arbeidsovereenkomst sloot met een buitenlandse multinational, waarin een beding m.b.t. de in acht te nemen opzeggingstermijn bij ontslag werd overeengekomen. Eenmaal ontslagen, vorderde de werknemer alsnog, in strijd met de (Engelse) letter van de door hem onderschreven arbeidsovereenkomst, de begroting van een hogere opzeggingsvergoeding, dus zonder rekening te houden met de contractuele afspraak. Het Europees Hof gaf de werkgever in dit geval gelijk: de absolute vereiste in het Nederlandse Taaldecreet dat dit beding in het Nederlands moet worden opgesteld is in strijd met het vrij verkeer van werknemers, daar dit niet-Nederlandstalige werknemers uit andere lidstaten zal belemmeren om in België te komen werken.

Let op!
Deze uitspraak heeft geen betrekking op situaties waarin er geen grensoverschrijding is door de betrokken werknemer binnen de Europese Unie. Ze heeft alleen betrekking op de volgende werknemers:

  • werknemers met woonplaats in een andere lidstaat van de Europese Unie of in Noorwegen, IJsland of Liechtenstein;

  • werknemers met woonplaats in België, maar alleen indien ze gebruik gemaakt hebben van hun recht op vrij verkeer van werknemers of van de vrijheid van vestiging op basis van het Europese recht of voor werknemers die een beroep kunnen doen op het vrij verkeer op basis van een internationaal of supranationaal verdrag.

Ten aanzien van een Waalse werknemer, verbonden aan een exploitatiezetel van een werkgever in Vlaanderen, moeten de sociale betrekkingen op straffe van absolute nietigheid nog steeds in het Nederlands plaatsvinden.

Ook m.b.t. een onderdaan van een derde land (geen lidstaat van de EU) blijft het Taaldecreet onverminderd gelden: een Chinese werknemer zal door een werkgever met exploitatiezetel in Vlaanderen in het Nederlands moeten worden tewerkgesteld op straffe van absolute nietigheid.

De versoepelingen hebben bovendien alleen betrekking op de arbeidsovereenkomst. Andere handelingen en/ of documenten dienen nog steeds uitsluitend in het Nederlands te worden opgesteld om aan de werknemer tegenstelbaar te zijn.

Praktisch besluit en samenvatting

Hoe bevreemdend deze strikte regels dan ook mogen zijn, in onze moderne samenleving dient er absoluut over gewaakt te worden dat de taalwetgeving gerespecteerd wordt. Ook al spreekt een werknemer enkel Engels, toch dienen bijvoorbeeld contracten, brieven en dadingen nog steeds in de correcte taal te worden opgesteld en ondertekend. Dit geldt zelfs wanneer de werknemer bijvoorbeeld zelf uitdrukkelijk zou vragen om zijn overeenkomst in het Engels op te stellen. Er kan eventueel wel een vertaling aan bepaalde documenten toegevoegd worden, waarbij het echter steeds raadzaam is hierop te vermelden dat dit document ‘voor loutere vertalingsdoeleinden werd opgemaakt’. Indien het een werknemer betreft die in Vlaanderen of Wallonië komt werken in een grensoverschrijdende situatie binnen de Europese Unie, kan sinds kort met het arrest van het Europees Hof van Justitie van 16 april 2013 worden geargumenteerd dat een arbeidsovereenkomst in de taal van de partijen (bijvoorbeeld het Engels) geldig is.

ExploitatiezetelWettekstVerplichte taalSanctie
Nederlands taalgebiedNederlands TaaldecreetNederlandsAbsolute nietigheid
Geen verbetering
Geen nadeel aan werknemer
Frans taalgebiedFrans TaaldecreetFrans (+ eventueel bijkomende taal)Absolute nietigheid
Geen verbetering
Duits taalgebiedBestuurstaalwetDuitsRelatieve nietigheid
Verbetering mogelijk
Brussel-HoofdstadBestuurstaalwetFrans/Nederlands (Taal van de werknemer)Relatieve nietigheid
Verbetering mogelijk
Randgemeenten Brussel en Faciliteitengemeenten Vlaams GewestBestuurstaalwetNederlandsRelatieve nietigheid
Verbetering mogelijk
Faciliteitengemeenten Waals GewestBestuurstaalwetFransRelatieve nietigheid
Verbetering mogelijk
Ben je aangemeld, dan kan je per artikel één woord, zin, of paragraaf markeren en persoonlijke notities toevoegen.
We hebben uw bericht ontvangen